ကက်သလစ်သာသနာတော်၏ သန့်ရှင်းသောရက်သတ္တပတ် (Holy Week) သမိုင်းကြောင်း။

ကက်သလစ်သာသနာတော်၏ သန့်ရှင်းသောရက်သတ္တပတ် (Holy Week) သမိုင်းကြောင်းမှာ ရာစုနှစ် ပေါင်းများစွာအတွင်း ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အလွှာများဆင့်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အစပိုင်း တွင် တစ်ရက်တည်း ကျင်းပသော ပွဲတော်အဖြစ်မှ ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည့် ရက်သတ္တပတ် အရှည် ကြာ ဝိညာဉ်ရေးရာ အထိမ်းအမှတ်ပွဲများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဤသည်မှာ သန့်ရှင်းသောရက်သတ္တပတ်၏ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဖြစ်သည်။

၁။ အစောပိုင်းကာလ အခြေခံအုတ်မြစ်များ (၁ ရာစု – ၃ ရာစု)

ခရစ်ယာန်အသင်းတော် အစောပိုင်းကာလများတွင် ယခုကဲ့သို့ “သန့်ရှင်းသောရက်သတ္တပတ်” ဟူ၍ သီး သန့်မရှိသေးဘဲ ပါစကား (Pascha) ပွဲတော်သာ ရှိခဲ့ပါသည်။

မူလက ခရစ်ယာန်များသည် ယေဇူးသခင်၏ အသေခံတော်မူခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို တစ်ခု တည်းသော နက်နဲရာအဖြစ် ပေါင်းစည်းကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယရာစုအလယ်ပိုင်းရောက်မှသာ ဤပွဲ တော်မတိုင်မီ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်ခန့် အစာရှောင်ခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အချိန်ကာ လအလိုက် ပြန်လည်သရုပ်ဖော်ခြင်းထက် “သေခြင်းမှ ရှင်ခြင်းသို့ ကူးမြောက်ခြင်း” ဆိုသည့် ဓမ္မ အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ပိုမိုအာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်။

၂။ ဂျေရုဆလင်မြို့၏ လွှမ်းမိုးမှု (၄ ရာစု)

အဓိက အချိုးအကွေ့မှာ ခရစ်နှစ် ၃၁၃ ခုနှစ် မီလန်အမိန့်တော် (Edict of Milan) ထွက်ပေါ်လာ ပြီးနောက် တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရလာသဖြင့် ဘုရားဖူးများမှာ ဂျေရုဆလင်မြို့သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။

စပိန်လူမျိုး သီလရှင် အီဂျီးရီးယား (Egeria) ၏ မှတ်တမ်းများ (ခရစ်နှစ် ၃၈၁-၃၈၄ ဝန်းကျင်) သည် သမိုင်းပညာရှင်များအတွက် အရေးကြီးသော အထောက်အထားဖြစ်သည်။ သူမ၏ မှတ်တမ်းတွင် ဂျေရု ဆလင် အသင်းတော်သည် ယေဇူးသခင်၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များကို အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက် ခဲ့သည့် နေရာများတွင် အချိန်ကာလအလိုက် မည်သို့ကျင်းပကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

• မေတ္တာပန်းတနင်္ဂနွေ: သံလွင်တောင်မှ စတင်သော အုန်းလက်စီတန်းလှည့်လည်ခြင်း။
• သောကြာနေ့ကြီး (Good Friday): လက်ဝါးကပ်တိုင်တော်ကို အလေးအမြတ်ပြု ဂါရဝပြုခြင်း။
• စနေ အီစတာ ညဉ့်ဦးဝတ်ပြုပွဲ (Vigil): အီစတာပွဲတော်သို့ ဦးတည်သည့် တစ်ညလုံး ဝတ်ပြု ဆုတောင်းခြင်း။

ဤဘုရားဖူးများသည် ၎င်းတို့၏ နေရပ်များ (ရောမနှင့် ကွန်စတန်တီနိုပယ် စသည်) သို့ ပြန်ရောက် သော အခါ ထိုသမိုင်းဝင် သရုပ်ဖော်ကျင်းပပုံများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြပြီး ရောမဝတ်ပြုထုံးတမ်းများတွင် ပေါင်းစပ်ပါဝင်လာခဲ့သည်။

၃။ ရက်သတ္တပတ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ

ဤရက်သတ္တပတ်သည် သီးခြားနေ့ရက်များအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် သုံးရက်တာ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်း (Triduum) အဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

၄။ ခေတ်သစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ

အလယ်ခေတ်နှင့် ရီနေဆန်းခေတ်များတွင် သန့်ရှင်းသောရက်သတ္တပတ် ဝတ်ပြုပွဲအချို့ (ဥပမာ- အီစတာ ညဉ့်ဦးဝတ်ပြုပွဲ) ကို အဆင်ပြေစေရန်အတွက် နံနက်ပိုင်းများသို့ ရွှေ့ဆိုင်းကျင်းပခဲ့ကြသည်။

• ၁၉၅၅ ခုနှစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု: ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပီယူးစ် (၁၂) (Pope Pius XII) သည် သန့်ရှင်း သောရက်သတ္တပတ်ကို အလုံးစုံ ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲများကို ၎င်းတို့၏ သင့်တော်သော အချိန် များ (ကြာသပတေးညနေ၊ သောကြာမွန်းလွဲနှင့် စနေညပိုင်း) သို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
• ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ဗာတီကန်ကောင်စီ (၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ): ဝတ်ပြုထုံးတမ်းများကို ပိုမိုရိုး ရှင်းစေပြီး “Triduum” (သုံးရက်တာ) သည် တစ်နှစ်တာလုံး၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး အချိန်ဖြစ်ကြောင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များ ပိုမိုပါဝင်လာနိုင်စေရန် အလေးပေးခဲ့သည်။

ကိုးကားစာရင်း (Sources)

အသေးစိတ် လေ့လာလိုပါက အောက်ပါ အခြေခံနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည် –

1. Egeria, Diary of a Pilgrimage: ၄ ရာစု ဂျေရုဆလင်မြို့၏ အခြေအနေကို ဖော်ပြထားသော အဓိက မျက်မြင်သက်သေမှတ်တမ်း။
2. The Apostolic Tradition (Attributed to Hippolytus): အစောပိုင်းခရစ်ယာန်များ၏ အစာရှောင် ခြင်းနှင့် ဆေးကြောခြင်းဓလေ့များကို သိရှိနိုင်သည်။
3. Joseph Jungmann, The Mass of the Roman Rite: ရောမဝတ်ပြုထုံးတမ်းများ ပြောင်းလဲလာပုံ သမိုင်းကြောင်း။
4. Thomas Talley, The Origins of the Liturgical Year: ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ပြက္ခဒိန်ဖြစ် ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အလေးစားရဆုံး ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်။

သမိုင်းမှတ်ချက်: အီစတာပွဲတော်ရက် သတ်မှတ်ချက်ကို နိုက်စီးယားကောင်စီ (Council of Nicaea – ခရစ်နှစ် ၃၂၅) တွင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး နွေဦး၏ ပထမဆုံးလပြည့်ပြီးနောက် ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။